Bazı yaşantılar, üzerinden zaman geçmesine rağmen ilk günkü kadar canlı kalabilir. Bir koku, bir ses ya da benzer bir durum, o anı yeniden yaşıyormuş gibi hissettirebilir. EMDR, bu tür zorlayıcı anıların zihinde daha sağlıklı bir şekilde işlenmesine yardımcı olmayı amaçlayan, yapılandırılmış bir terapi yaklaşımıdır. Bu yazıda EMDR’a dair sık sorulan soruları yanıtlamaya çalıştım.
EMDR nedir?
EMDR, İngilizce “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak bilinir. 1980’lerin sonunda Francine Shapiro tarafından geliştirilmiştir. Temel varsayımı şudur: Çok yoğun bir yaşantı, beynin bilgi işleme sistemi tarafından yeterince işlenemediğinde, o anın duyguları, beden duyumları ve olumsuz inançlarıyla birlikte “takılı” kalabilir. EMDR, bu anının uyarlanmış ve daha az rahatsız edici bir biçimde yeniden işlenmesini hedefler.
Bir EMDR seansında neler olur?
EMDR doğrudan anıya girilerek başlanan bir yöntem değildir. Süreç; danışanın öyküsünün alınması, hedeflerin belirlenmesi ve en önemlisi güven ile duygu düzenleme becerilerinin güçlendirilmesiyle başlar. Danışan hazır hissettiğinde, belirlenen anı üzerinde çalışılırken iki yönlü uyarım (göz hareketleri, dokunuşlar ya da sesler gibi) kullanılır. Anı silinmez; ancak çoğu zaman yükü hafifler ve kişi o yaşantıyı daha mesafeli, daha az acı verici bir şekilde hatırlayabilir.
EMDR’da amaç geçmişi unutmak değil; geçmişin bugünü yönetmesini engellemektir.
EMDR hangi konularda kullanılır?
EMDR en çok travma sonrası stres belirtileriyle çalışmadaki etkinliğiyle bilinir; Dünya Sağlık Örgütü de travma sonrası stres bozukluğunda önerilen yaklaşımlar arasında EMDR’a yer verir. Bunun yanı sıra kaygı, fobiler, panik, kayıp ve yas, zorlayıcı ilişki deneyimleri ve “yeterince iyi değilim” gibi geçmiş yaşantılarla beslenen olumsuz inançlarla çalışırken de kullanılabilir. Her durumda EMDR’ın uygun olup olmadığına, ön değerlendirmenin ardından birlikte karar verilir.
EMDR online olarak yapılabilir mi?
Evet. Göz hareketleri ekran üzerinden takip edilebilir ya da kişinin kendi kendine uygulayabileceği iki yönlü dokunuşlar (örneğin “kelebek kucaklaması”) kullanılabilir. Online çalışmada güvenli bir ortam, kesintisiz bir bağlantı ve seans sonrası kişinin kendini sakinleştirebileceği bir zaman dilimi ayrıca önemlidir; bunlar sürecin başında birlikte planlanır.
EMDR herkes için uygun mu?
Her terapi yönteminde olduğu gibi EMDR de her durumda ilk tercih olmayabilir. Kişinin o dönemdeki yaşam koşulları, duygusal olarak ne kadar dengede hissettiği ve hedefleri birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde önce duygu düzenleme becerileri güçlendirilir ya da Bilişsel Davranışçı Terapi gibi başka yaklaşımlarla birlikte bütüncül bir plan oluşturulur.